Wolkom op de thûsside fan Feanwâldsterwâl

Feanwâldsterwâl,

is in doarp dat foar in part yn de gemeente Dantumadiel leit en foar in part
yn Tytsjerksteradiel.

   " Feanwâlsterwâl " A little town in the northern part of the Netherlands

100 jaar geschiedenis Feanwâlsterwal, met o.a. verslag van mevrouw Anne Bos

Tsjalling Gosses Postma En Geartje Sybrens Venema  

20 mei 1899
Geertje Venema           Tjalling Postma
29 oktober 1872           3 augustus 1873
20 februari 1962           30 juli 1942

Earst efkes wat algemiene ynformaasje .

 " Tsjalling en Gjetsje "

Sa waarden sy meastal neamd.
Pake Tsjalling wie los arbeider en pakte oan wat er krije koe. Reidsnije, ûngetiidzje, fiskje, popels snije en stuollen winen winen de beroppen hokker pake ût fierde. Rom hienen sy it net, it wie fakentiids sa; sy moasten wiken boargje en at sy jild barden betelje. Hja trouden op 20 maaie 1899 in de gritenij Dantumadeel. 1k leau dat sy te gean nei it gritenijhûs west ha.

Wêr leit it begjin.
Dat sil ik jimme fertelle.
Harren earste hûske wie op de streek. It barde doe’t beppe dêr hinne gong te himmeljen, want it moast skjin wêze foar dat se der ynlûke koenen. Nei dat sy it skjin hie en nei hûs ta gong (se wienen doe noch net trout) kaam sy pake tsjin, mar hy seach har net en groete har ek net. Dat hearde net sa, elk seach in kant út, dat wie in wike foar har trouwen.

Pake en Beppe krigen sán bern, Gosse, Hendrikje, Sijbren, Douwe, Harmen, Romke en Elisabeth. Lieske waard ik altyd neamd. Romke ha ik net kend, dy is oan in slimme sykte stoarn. Hy is noch gjin fjouwer jier wurden. Harm krige dy sykte ek, mar dy hat it oprêdden. Op de hiinekarre hawwe se him nei Ljouwert ta brocht, der ha se him in pypke yn de hals setten.

Nei in pear kear ferhûze te wezen kocht Pake it hiis yn de Bakkerssteech. (Feanwâlsterwâl) Dêr wenne ek al in hûshâlding yn, Geart en Atsje mei fiif bern. (Boele fan der Leest syn Pake en Beppe) Pake sei har nei in skoftsje de hier op, want sy moasten it sels brûke.

Beppe Gjetsje hie it tige drok, want se hie al trije bern en noch gong se ûtwurkjen, in swier libben dus. Thûs moast er ek noch it ien en it oare barre, bûten it gewoane hûsháld wurk foaral simmers. Simmers moasten se popels snije, dat barde foar de langste dei. At de popels dan snijd wierne moasten se droege wurde. It dak en it hûs leinen dan under de popels, dy moasten eltsekear omkeard wurde. Dernei waarden se ûtsocht en yn boskjes bun. Pake brûkte sels popels en ferkocht popels, tsien sint it boskje, der waarden sy ek net ryk fan.

Pake Tsjalling wie ek fisker, hy skeakelfiske it meast De snoeken waarden dan ferkocht oan Annema’ s fiskhandel, die wie der doe ek al. De lytse fiskjes moasten wy ûtsutelje. It seach der yn it bûtenfjild doe oars ût dan no, it wie allegear wetter, nei de loddehel kaam de wiel. De wiel wie in hiel great wetter, at sy der mei min waar oer moasten dan wie’t net best. Dan siet us mem meast yn noed en moast it dan ek noch ris tongerje, dan wie’t in hiele toer om der wei te kommen. Yn dy tiid like it faak swier waar te wêzen. Faaks skûlen se at se op it wetter wiene ûnder de kape fan de skou. Pake Tsjalling wie in man fan net safolle wurden, ek hie hy in protte pine holle. Hy moast ek ris in skoftsje koster west ha, mar dat koe hy net dwaan om syn holle

Gosse Postma en Tietje Posthumus

Foto begin zestiger jaren.

Gosse Postma, geboren te Veenwoudsterwal op 29 augustus 1900.

Gosse trouwde op 1 december 1932 met Tietje Posthumus, zij was toen 25 jaar en werkte als dienstmeisje in Vi11a Nova te Hardegarijp. Zij vestigden zich op de streek (tegenwoordig no. 8) te Veenwoudsterwal. ( onder Hardegarijp)
Uit dit huwelijk werden drie kinderen geboren, te weten: Tjalling, Tjitske en Hendrik.
Gosse verdiende de kost als los arbeider (grondwerker) en als de tijd zich voordeet ook met riet snijden. Riet snijden was een ambacht wat de zonen van Heit hadden meegekregen, hierdoor konden zij in de wintermaanden er wat, bijverdienen. Later kreeg hij vast werk in Leeuwarden bij een bouwbedrijf. Hij ging in 1965 met pensioen. In Januari 1968 overleed hij plotseling aan een hartstilstand. Tietje woont anno 1994 nog altijd op de streek, zij is inmiddels 88 jaar.

Foppe de Haan en Hendrikje Postma

Foto genomen eind vijftiger jaren.

Hendrikje Postma geboren op 2 februari 1903 te Veenwoudsterwal. Hendrikje is op 18 mei 1928 te Smallingerland in het huwelijk getreden met Foppe de Haan. Drie kinderen werden er uit dit huwelijk geboren, Hendrik, Tjalling en Jacobus.
Als woonplaats werd Opeinde uitgezocht. Foppe werkte eerst veel als los arbeider en pakte alles aan. Later kwam hij als vaste kracht bij de boer aan het werk. Een opmerkelijk iets was dat ze ook ongeveer een half jaar lang een winkeltje gehad hebben op Buitensverlaat.
Hendrikje bestede al haar tijd aan de kinderen, alles werd zelf genaaid en gebreid, ze had een paar gouden vingers. Ze mocht erg graag naar Drachten gaan te winkelen, en dan met name lappen stof en garen uitzoeken.
Na in Opeinde een paar keer te zijn verhuist sleten ze hun laatste jaren op de Tsjerke loane. Hier genoten ze nog van hun oude dag. Foppe overleed op 16 mei 1985 Daarna heeft Hendrikje nag een aantal weken in een bejaarden huis te Drachten gewoond. Zij kon echter niet zonder haar Foppe en overleed op 14 juli 1985 te Drachten.

Sybren Postma

Foto eind zestiger jaren.

Sybren Postma, geboren op 20 oktober 1905 te Veenwoudsterwal. Sybren is vrijgezel gebleven, hij heeft zijn hele leven in het ouderlijk huis gewoond.
Sybren deed veel los werk, dit was trouwens wel iets wat vrij normaal was in die tijd. ‘s Winters werd er door Sybren vaak riet gesneden, ook werden er stoelen gewind van de biezen welke in de zomer waren gesneden. Klein boer, samen met zijn broer Harm was ook één van de beroepen welke Sybren heeft uitgeoefend.
lets wat veelvuldig bezocht werd waren fanfare concoursen, hij was ook een groot liefhebber van deze muziek. Het plaatselijk korps “ Exelsior “ had dan ook een trouw lid aan hem. Hier heeft hij jaren samen met zijn broers op gezeten. Sybren was een echt natuurmens en heeft ook veel van het buitenveld genoten.
Op 5 oktober 1978 overleed Sybren in de  Sionsberg te Dokkum.

Antje Nicolai en Douwe Postma

Verlovingsfoto december 1939

Douwe Postma geboren op 10 mei 1908 te Veenwoudsterwal. Getrouwd met Antje Nicolai op 6 mei 1943 in het ge­meentehuis te Murmerwoude. Uit dit huweiijk werden vijf kinderen geboren; Tjalling, Anneke, Geertje, Binnie en Hennie.
Zoals in die tijd meer voorkwam, moesten zij eerst een woning delen met anderen. Dit werd de boerderij van Willem en Hielkje, die stond op Veenwoudsterwal. (ter plaatse van nr. 32) Het was in de oorlogstijd, Douwe moest naar Duitsland te werken, maar door onder te duiken zag hij kans om hier onder uit te komen. Hij is in deze donkere dagen bezig geweest als klompmaker, deze werden dan weer geruild met de boeren voor eten.
In 1949 verhuisden ze op de wal naar nr 33 in een winkelpand, dat door Douwe als timmerman helemaal is opgeknapt. Hier ging destijds al zijn vrije tijd aan op, want hij was wel een vakman die zijn werk precies deed.
Van zijn pensioen heeft hij niet zo lang genoten, op 7 maart 1977 is hij overleden te Dokkum, hij was toen 67 jaar oud. Antje woont nog steeds in het zelfde huis, samen met haar zoon Tjalling, alleen nu op nr 35.

Harmen Postma en Marijke Paulusma

Harmen Postma, geboren op 14 februari 1911 te Veenwoudsterwal. Getrouwd met Marijke Paulusma op 21 november 1946. Twee kinderen werden er uit dit huweiijk geboren, namelijk Tjalling en Jan.
Harmen was het op een na jongste kind, hij kreeg al gauw in de gaten dat muziek zijn grootste hobby was. Hij was dan ook een trouw lid van de plaatselijke muziek vereniging “Excelsior’. Ongeveer 40 jaar werd dit volgehouden, eerst samen met zijn broers, later alleen.
Harmen en Marijke betrokken de ouderlijke woning om daar hun gezin in te stichten. Eerst werd er als klein boer gewerkt, dit kon echter maar net in de behoeften voorzien. In de oorlogsjaren werd er bijverdient als klompenmaker, samen met broer Douwe. Op 47 jarige leeftijd werd er gestopt met het boerenbedrijf, Harmen liet zich omscholen als timmerman. Na verschillende bedrijfen te hebben gehad ging Harmen op 65 jarige leeftijd met pensioen.
Stoelen matten en kozijnen maken was een bezigheid wat Harmen heeft volgehouden tot zijn tachtigste. Harm verhuisde op de leeftijd van 82 en betrok samen met Marijke een seniorenwoniflat op de Berken 45 te Veenwouden. Zij wonen hier nu ongeveer een half jaar voelen zich er wel thuis.

Elisabeth Postma en Alle Ytsma

Verlovingsfoto 1937

Elisabeth Postma, geboren op 26 augustus 1916 te Veenwoudsterwal. Getrouwd met Alle Ytsma op 28 oktober 1937 te Murmerwoude. Uit dit huwelijk worden negen kinderen geboren, te weten: Geertje, Klaas, Baukje, Hennie, Tjalling, Renze, Gosse, Sybren en Poppejan.
In eerste instantie ging men in Opeinde wonen, hier werden drie kinderen geboren. Alle verdiende destijds de kost als boerenarbeider. In het laatste oorlogsjaar besloten ze te verhuizen naar Veenwoudsterwal, hier werd al het werk aangepakt om er maar een paar centen bij te verdienen. Eerst trokken ze bij Pake en Beppe in, na hier ongeveer anderhalf jaar bij in gewoond te hebben verhuisden ze naar hun huidige adres de wal nr. 89.
Lieske haar tijd werd voor het grootste gedeelte besteed aan de kinderen. Toen ze later wat meer vrije tijd kreeg werden zingen en voordragen haar hobby’s, op het koor “de lof stem” miste ze haast nooit, ze ging er samen heen met Alle. Sinds een jaar is ze ook hier mee gestopt, ze bezoekt nu alleen nog bazaars en rommelmarkten. Aan haar bibliotheek is te zien dat ze erg veel van lezen houd.

Met bijzonder dank aan;
Anneke Idzerda-Postma
Sybren Ytsma
Geertje Ytsma
Lieske Postma
23 april 1994

KOMENDE VANAF HET zuiden vlak voor Veenwouden links af. Dan kom je in Veenwoudsterwal, een wereldje apart. Een lange smalle vaart de scheiding tussen de gemeenten Dantumadeel en Tietjerksteradeel, snijdt ook ,,De Wâl in tweeën. De bebouwing langs de weg aan de noordkant van bet water ligt in de gemeente Dantumadeel, de bewoners van de huizen aan de zuidkant van de Wâlsterfeart zijn burgers van Tietjerksteradeel. Van de zuidkant af kan slechts de verharde weg worden bereikt over betonnen bruggetjes, een plank of een draai.

Het geheel doet aan een oude veenkolonie denken dat is het ook: Veenwoudsterwal is een heel oude veenkolonie, in de zeventiende en achttiende eeuw gesticht door veenbazen en arbeiders uit Giethoorn en andere dorpen uit de kop van Overijssel. Zij hebben de laagvenen tussen Veenwouden en Rinsumageest ontgonnen. De Gietersen wisten hier aan turf te komen, maar ze bekommerden zich niet al te veel om het landschap. Het was een wereld van diepe poelen en petgaten die zij achter Iieten. Toen de natuur zich opnieuw van dit land en water meester maakte, werd het een wild en wijd natuurgebied, een eldorado voor vissers en jagers, stropers en eierzoekers. Geen wonder dat de mensen die rond de eeuwwisseling in Veenwoudsterwal woonden, hun beroep en hun inkomsten in dit gebied zochten. Er. woonden in die tijd heel wat kleine boertjes, vissers en rietsnij­ders aan de Wâl.

Er zijn niet veel mensen meer op Veenwoudsterwal, die uit eigen ervaring over die tijden kunnen meepraten. Een van diegenen die dit wél kunnen, is mevrouw Anne Bos. Ze is nu 75 jaar, geboren en getogen in het huis waarin ze nu nog woont, aan de zuidkant van de Wâlsterfeart

“Froeger? Froeger wie ‘t hjir allegear hiel oars en einliks ek folle geselliger. De minsken wiene mear meiïnoaren”, vindt ze. ,,De stiennen wãl, sa’t dy der nou leit, wie doe fan ierde. Der wienen ek gjin betonbarten oer de Wâlster­feart, mar smelle plankén en draeijen en hjir en dêr in flapbrêge. Guon hie­nen allinnich mar in stap en brochten alles mel de skou oer. Bern, molkbus­sen alles gie mei de skou nei de oare kant... Der wiene hjir doe in protte lytse koumelkers. Der wie einliks gijn keetsje sa lyts of hja hiene der wol in pear bisten op”.

Gjin ien hie einliks echt lân hwér’t it fè weidzje koe en dêrom moast der op ‘e stal fuorre wurde. Moarns bitiid sette elkenien nei it Ian. Op ‘e hinnereis hie­ne se jarre as dong yn ‘e skou, op’e weromreis wie de skou fol gêrs. Us heit hie in stikje lân oan de oare kant fan de spoorbrêge. As wy dêr moarns sieten to melken, dan wiene der in protte skouwen ûnderweis. Oeral kamen der op en del geande kloeten boppe it reit ût…..

Om aI die stukjes land in het Buitenveld boden de ,,Wâlsters” hard tegen elkaar bij de “meidforhier”. De notaris en zijn oproeper verhuurden het land bij opbod. “Lân by it boek hiere” noemde men dat “op é Wâl”. “Hiel hwat manlju sieten dér yn de herberge “ ’s Lands Welvaren” mei it swit yn é hannen tsjin elkoar op te bieden”, zegt Anne Bos. “Jouns kamen se forslein by de frou thûs omt it to djûr woarn wie.

Mar hja moasten lân hâlde omt oars de kij fourt moasten, mar der moast it hiele jier foar bealge wurde”. Overigens kwam er niet alleen gras van het land. Het bracht vaak ook riet op en iedereen had thuis op het erf wel riet voor eigen gebruik of voor de verkoop opgetast. En iedereen had eigelijk ook wel fuiken voor paling en schubvis.

Mèvrouw Aaltje van der Veen-Paulusma: ,,By myn man gie it fiskjen ein­Iiks foar de buorkerij”. Zij is 84 jaar oud, haar man - Marten Foppes van der Veen is dit jaar overleden. ,,Wy binne mei twa kij bigoun by ûs trouwen. Mar letter hiene wy wol sechstjin melke kij. Marten hie in tichtset yn ‘e Meer en dêr moast er moarns bitiid wêze foar’t de skippen kamen. As er om in üre as alve thus kaem, hie ik alles biret: de kij molken en fuorre en de molke mei de skou nei de dyk. Ik hie foar ûs trouwen acht jier boerefaem west en einliks koe ik better melke as myn man. Wy moasten kloek wêze, mar wy hiene it’ bêst”.

,,Marten forkocht de tel oan Lankhorst yn Heech, dy helle ûs fisk op mei in greate aek. Yn ‘e winter gie de iel ek wol nei Anne Theunis van der Veen yn Hurdegaryp. De molke gie met de molkrider net ‘t’molkfabryk yn Fean­walden. Ju wiene wol altiten yn tou, jouns ek. De klean slieten fan it wurk en ik wié jouns in protte oan’t naeijen, stopjen en breidzjen. En jouns om njog­gen ûre gienen wy op bêd...

Een bloeiend verenigingsleven was er bepaald niet in dat Veenwoudster­wal van toen. Men kon redelljk goed in Veenwouden komen, maar de weg naar Hardegarijp was slecht. ,,De Foksegatten nei Hurdegaryp wienen, as it reind hie, een greate moderboel”, zegt Anne Bos. ,,Us heit woe my einliks nei de iepenbiere skoalle yn Hurdeparyp hawwe, mar der wie meastentiids net to kommen. Nei Feanwâlden mochten wy net, hwant dat wie in oare gemeente. Dêrom gie ik net de kristlike skoalle oan de Swette”. Anne is wel lid geweest van het zangkoor in Veenwouden, maar vooral in de winter met hoog water dat soms bijna op de weg stond  was de thuisreis te gevaarlijk.

,,It nije ljocht is hjir yn 1920 oan­lein”, zegt mevrouw Bos, ,,us mem sei, it is nou to let. Hwant wy wiene doe al great. Wy gienen wol nei Feanwâlden nei de merke. Dan krigen we jild met fan mem. Mar wy wiene sa deun en sunich, dat de helte kaem wer mei nei hûs..... .

Veenwoudsterwal heeft nog monu­menten. Er zijn nog altijd oude huisjes, die nauwelijks veranderd zijn.Wel helemaal vertimmerd, staat daar zelfs nog de oude vermaning, waar de doopsgezinde gemeente zijn eerste diensten  hield, te dromen over haar verleden. En daar is dan natuurlijk nog de Wâlsterfeart zelf als een oeroude verbinding met het ,,Bûtefjild”.

Nòg zijn er mensen die weten hoe het er vroeger was maar ze worden steeds zeldzamer. Ook de kleine boeren zijn verdwenen of moeten straks verdwijnen door de invoering van de melktank De boerderijtjes worden “omgevormd” tot woonboerderijen met een zitkuil in de achtertuin en met bewoners die een titel voor hun naam hebben. Als ook zij maar oog hebben voor het karakteristieke van de streek en eerbied voor het verleden van “de Wâl”